Bir halkın tarihini, acılarını, sevinçlerini ve göç yollarındaki hikayesini anlamanın en iyi yolu, onların söyledikleri şarkılara kulak vermektir. Balkan coğrafyasının en kadim ve en çok tartışılan topluluklarından biri olan Pomakların müziği, tam da bu işlevi görür; kelimelerin sustuğu yerde enstrümanların derin nefesi başlar.
Pomak halk müziği, yapısı gereği hem son derece lirik hem de çoğu zaman bir ağıt niteliğindedir. Rodop Dağları’nın derin vadilerinde, özellikle Devin şehri ve çevresindeki Breze gibi yüksek dağ köylerinde yüzyıllardır aslına uygun şekilde korunan ve yankılanan bu ezgiler, sıradan birer melodi değildir. Zorlu kışların, tütün tarlalarındaki emeğin, zorunlu göçlerin ve tabiatla iç içe yaşamanın sözlü tarihidir.
Pomak Müziğinin Ruhu: Kaba Gayda
Bu müziği diğer Balkan ezgilerinden ayıran en büyük özellik, arka planda çalan Kaba Gayda‘dır (Rhodope bagpipe). Kaba Gayda, İskoç veya Trakya gaydalarına kıyasla çok daha düşük frekanslı, bas ve melankolik bir sese sahiptir. Dağların yankısını taklit edercesine derinden gelir. Bu enstrüman, Pomak türkülerinin o kendine has “puslu” ve hüzünlü atmosferini tek başına sırtlar.
Göçün ve İzolasyonun Müzikal Mirası
Siyasi asimilasyon kampanyaları ve kimlik bunalımları arasında sıkışan Pomaklar için müzik, bir nevi “güvenli bölge” olmuştur. Özellikle komünist rejim döneminde isimleri değiştirilirken veya inançlarına müdahale edilirken bile, bu dağ türküleri anadilde söylenmeye ve ağızdan ağza gizlice aktarılmaya devam etmiştir. Bugün Türkiye’deki göçmen köylerinden Yunanistan’daki Batı Trakya köylerine kadar Pomakların yaşadığı her coğrafyada, Kaba Gayda’nın sesi ortak bir aidiyet hissi yaratır.
Bu şarkı, Rodopların efsanevi bir parçası haline gelmiş; Pomak kültüründe derin bir yere sahip. Hikâyesi trajik bir aşk ve hastalık temalı bir balad: Rufinka adlı güzel bir kız hasta yatıyor, sevgilisi veya ailesi etrafında dolaşıyor, ölüm ve ayrılık duyguları ağır basıyor. Smolyan civarındaki Poprelka köyünde Rufinka’nın mezarının olduğu söylenir, bu da şarkıyı efsaneleştiriyor. Pomak düğünlerinde, bayramlarda, ev toplantılarında hâlâ sıkça söylenir ve dinlenir – tam bir “Rodop klasiği”.
“Rufinka bolna legnala” (Руфинка болна легнала – Rufinka hasta yatıyor)
Bir yanıt yazın